SARAYBOSNA 2. BÖLÜM – SAVAŞLARIN İZLERİ

Bir önceki Saraybosna yazımda şehrin gezmelik, yemelik-içmelik, eğlencelik mekanlarını anlattım, tabii bir de Saraybosna’nın ucuza yurt dışı seyahati yapmayı nasıl mümkün kıldığını! Bu yazım ise gezinin kültür ve tarih kısmıyla ilgili olacak. Çünkü 90’lı yıllarda , Avrupa’nın ortasında, 3 yıl boyunca savaş yaşamış bu kentin tarihinden bahsetmezsem hem Saraybosna’ya hem de 10 yıllık dış haber muhabirliğime ayıp etmiş olurum. İlk Saraybosna yazısı işin gezgin kısmıysa, bu yazı da muhabirella kısmı olacak anlayacağınız!

bosna-harita

Bizim mesleğin temel taşlarındandır, seyircinin aşina olmadığı bir bölgeyle ilgili haber yapıyorsak mutlaka harita koyarız. Bu yazıda da buna ihtiyaç duydum, hem Saraybosna’nın başkenti olduğu Bosna Hersek’in nerede olduğunu görsel olarak somutlaştırabilmek, hem de 90’lı yıllarda 3 yıl boyunca göz yumulmuş bir savaşın Dünya’nın uzak, unutulmuş bir coğrafyasında değil, Avrupa’nın tam göbeğinde olduğunu daha iyi anlatabilmek için.

d00994c8-39df-41b7-80b0-70f75bc5e377-a76ef047d8d24c03823acdf41c4ee7c8

Saraybosna’ya girer girmez zaten 92-95 yıllarındaki savaşta keskin nişancıların delik deşik ettiği, bombalanan pek çok binada hala bu izlerin durduğunu göreceksiniz. Kimileri için rahatsız edici olsa da, ben gittiğim bir şehirde yakın tarih izi görmekten çok etkileniyorum. Bu izlerin hala kapatılmamış olması da bambaşka bir mesaj taşıyor zaten nazarımda.

Bu binaları tek tek sıralamayacağım, zaten görmemenize imkan yok. Ben size bu yazıda bir turdan söz edeceğim. ‘Times Of Misfortune’ turu. 3 saatlik bir tur bu, turizm ofislerine gidip yer ayırtabiliyorsunuz. Bizim gittiğimiz kış sezonunda sabah 11.00’de bir tur vardı, talep olunca öğleden sonraya, 14.00’e de ek bir tur koydular. Fiyat kişi başı 27 Euro. Pek çok şeyin uygun fiyatlı olduğu Saraybosna’da bu meblağ fazla gelebilir _ki biz tüm bütçemizin üçte birini bu tura harcamıştık gerçekten de_ ama değer inanın. Eğer Saraybosna’ya gittiyseniz ve tek isteğiniz sadece kafa dinlemek değilse, gittiği şehri gerçekten tanımak isteyenlerdenseniz bu tura çıkmadan olmaz.

saraybosnada-savas%cc%a7in-izlerini-tas%cc%a7iyan-binalar

Yürüyerek değil, otobüsle yapılan bir tur bu. Rehber ve şoförünüz size tur boyunca eşlik ediyor olacak, yanlış anlaşılmasın 2 kişiden değil tek kişiden söz ediyorum. Bize savaş yıllarında gönüllü hizmet veren eski bir polis memuru Nermin eşlik etmişti. Savaşı bizzat yaşayan birinden dinlemek zaten turun etkisini artıran bir etken.

İlk durağımız savaş zamanında Bosnalıların tek yaşam kaynaklarına, Umut Tüneli’ne.

img_6442-a76ef047d8d24c03823acdf41c4ee7c8

Gölgemizin üzerine yansıdığı kurşun delikleriyle dolu bu bina tünelin başladığı yer yani savaş boyunca Boşnakların gıda yardımı alması, yaralıların ülkeden çıkarılıp tedavi edilebilmesi bu tüneller sayesinde olmuş. Dolayısıyla bizim savaş turumuzun ilk durağı olan bu ev, Saraybosnalıların savaş sırasındaki ilk ve son umuduymuş. Zaten  bu yüzden tünelin adı Umut Tüneli.

img_6440-a76ef047d8d24c03823acdf41c4ee7c8

Ev eskiden Kolar ailesine aitmiş. Savaş başladığında bu bölge Sırp cephesinin dışında kalan bir bölge olmuş. Havaalanına yakınlığı da düşünüldüğünde, Bosnalılar yaşamlarını idame ettirebilecek yardımları alabilmek için bu evden başlayarak tünel kazmaya başlamış.

Rehberimiz kişi başı 5 Euro ödeyerek (verdiğimiz ücrete dahil) bizi içeri sokuyor. Öncelikle bir haritanın önünde savaşın cephelerini anlatıyor, ve tabii nasıl başlayıp sonlandığını da.

111a7b57-46ac-47c7-993f-74ab2df27941-a76ef047d8d24c03823acdf41c4ee7c8

Sonrasında tünelin yapımını ve yapıldıktan sonraki kullanımını anlatan videolar izliyoruz. Tünelin yapımı 4 ay 4 gün sürmüş, dile kolay. Toplam 800 metrelik bir tünelmiş bu, diğer ucu Saraybosna Havalimanı’na çıkıyor.

.. ve sonra tünelin içine giriyoruz. 800 metrelik tünelin sadece 25 metresi duruyor, rehberimiz bizimle gelmiyor ama 25 metrelik tüneli yürümemiz için bize girişi gösteriyor.

Tünel dar, kafamızı eğerek ilerliyoruz, 4 dakika sonra biteceğini bilerek yürümek bile içerideki sıkışmışlık hissini geçirmiyor. Tam da bu anda savaşın insanları ne kadar çaresiz durumda bıraktığını, o çaresizliğin insanlara neler yaptırdığını düşünüp ürperiyorum. Sonra Boşnakların sadece tünek kazmakla kalmadıklarını, o tünele raylar döşediklerini görüyorum.

tunel

Rehberimiz Nermin sonradan anlatıyor: Tünelden malzeme girişi önce elle yapılıyormuş ama tabii ki bu çok yorucuymuş. Bu yüzden geçişi hızlandırmak ve çoğaltabilmek için raylar yapıp üzerinden demir arabalarla yardım malzemelerini almaya başlamışlar. Sadece bunlar da değil, savaşta yaralananlar da sedyelerde bu raylar üzerinden götürülmüş. Dönemin Lideri -Bosna Hersek’in ilk Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç de bu yolla birkaç kez ülke dışına çıkmış.

Tünelle ilgili dikkatimi çeken detay da aşağıdaki kare olmuştu. Umut Tüneli’nin İngilizce adı TunnelOfHope için Instagram’da etiket açılmış, tünelle ilgili fotoğrafları oradan görebiliyorsunuz. Çeyrek asırda -teknoloji sağolsun_ nasıl da değişmiş her şey, bambaşka bir boyuta geçmişiz diye düşünürken buluyorum kendimi…

fullsizerender3-a76ef047d8d24c03823acdf41c4ee7c8

Tünelin çıkışında da Sırpların cephe olarak kullandıkları bölgeyi, bombaladıkları hastaneyi görüp Saraybosna’ya kuşbakışı bakıyoruz.

713783ec-fdb6-4e71-895b-8c8317df9aeb-a76ef047d8d24c03823acdf41c4ee7c8

Bu kadrajda gördüğünüz mezarlıklar savaşta ölenlere ait, kimi asker, kimi sivil. Askerlerin başkomutanı, halkın da lideri olan İzzetbegoviç de, şehrin bambaşka bir köşesinde, herkesten uzakta değil, bu insanların hemen yanında yatıyor, aşağıdaki fotoğrafta kadrajın sağında kalan gri kubbeli büyük anıtta. Bu kare Saraybosna’ya dair hafızama kazınan detaylardan biri oluyor.

11c2c793-1af3-4f07-8164-6d4c3eaba4b4-a76ef047d8d24c03823acdf41c4ee7c8

Tur böylece sonlanıyor ama Saraybosna’da savaşın izleri sonlanmıyor çünkü şehirde geçirdiğiniz her an bu izlerden birine rastlamanız mümkün. Örneğin en işlek caddesi Ferhadiye’de yürürken yerde fark ettiğim kırmızı izi araştırmaya koyuldum. Gerisini bu sefer yazıma değil, sesime bırakıyorum:

Yazının başlığında Savaşın değil Savaşların İzleri yazdım. Elbette bunun bir sebebi var çünkü Saraybosna’da sadece Bosna Savaşı’nın değil 1. Dünya Savaşı’nın da izlerini göreceksiniz. Burada Latin Köprüsü ‘nden mutlaka bahsetmeliyim. Değil Avrupa’nın, tüm Dünya’nın tarihinde dönüm noktası olduğu için, burayı es geçmek olmazdı. Görünce hemen bir anons da buraya iliştirdim: 

Yazımı bu dev satrançla bitirmek istedim. Bosnalıların tüm acılarına rağmen hayata nasıl tutunduklarının bir göstergesi, o yüzden de çok kıymetli bence:

 

… geldik Saraybosna gezimizin sonuna. Bu kentin bana hissettirdiklerini akıllı telefon ya da bilgisayar ekranı ne kadar izin veriyorsa o kadar paylaşmaya çalıştım. Ama tam olarak ne’den bahsettiğimi anlamak için kendiniz görmelisiniz bence:)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s